İnsan Kaynakları Yönetimi Nedir? İK Departmanının Tanımı, Rolü ve Faaliyetleri

İnsan Kaynakları Nedir?

İnsan kaynakları, sanayi devrimi ile ortaya çıkan bir kavramdır. Sanayi devriminde fabrikaların büyümesi ile birlikte eleman ihtiyacı doğmuş ve bu ihtiyaç doğrultusunda da önemli bir kaynak gereksinimi ortaya çıkmıştır. O zamanlar, personel ihtiyacı için personel ofislerin açılması ile birlikte insan kaynakları kavramı şekillenmeye başlamıştır. 1930 yıllarında sendikalaşmanın artması ile birlikte çalışanlar kendisini güvende hissetmeyerek eylem yapmaya başlamıştır. Devamında, ikinci dünya savaşı ile birlikte çalışan verimliliğinin azalmasıyla bu yönde çalışmalar daha dikkatli bir şekilde yapılmaya başlanmış ve bunların ışığında insan kaynakları yönetimi şekillenmiştir. 

İnsan Kaynakları Ne İş Yapar?

İnsan kaynakları, Sanayi Devrimi sonrasında artan iş gücü ihtiyacı neticesinde işletmelerin çalışan sayısını artırma, çalışanların şirkete uyum ve eğitimini sağlayarak onları nitelikli hale getirme gibi görevleri üstlenmiştir.

Günümüzde insan kaynaklarının;

• İşe alım
• Yetkilendirme ve terfi
• Yeni çalışanlar için oryantasyon
• Eğitim ve gelişim programları
• Bireysel, departman ve şirket performans incelemeleri
• Çalışan ile şirket yönetimi arasında köprü olma

gibi faaliyet ve fonksiyonları bulunmaktadır.

İnsan kaynakları yönetimini birkaç satırda özetlemek zordur ama şirket içindeki ana faaliyetlerini sizin için şöyle sıralayalım;

• İşe alım, şirketin mevcut ve gelecekteki ihtiyaçlarını belirlemek, ardından bunları karşılayabilecek motive ve yetkin kaynakları bulmaktan oluşur.
• Kariyer yönetimi ve sürekli eğitim, artık bir ömür boyu aynı pozisyonda kalmak değil, eğitim ve gelişim meselesi olduğundan, günümüzde İK'nın önemli konuları arasındadır.
• Ücretlendirme, yalnızca maaş yönetimiyle değil, aynı zamanda (tabii ki maaş yoluyla pozitif motivasyonla) ayrıca ikramiyeler veya diğer faydalarla da ilgilidir.
• Çalışma koşullarının iyileştirilmesi, güvenlik, hijyen ve konfor koşullarının sağlanması ve stresle mücadelenin yanı sıra üretkenlik ve performansın iyileştirilmesi için önemli bir odak noktasıdır.

Personel yönetimi, insan kaynakları yönetimi kavramından daha eski bir kavramdır. İnsan kaynakları yönetimi kavramı daha tam oturmamışken personel yönetimi kavramı vardı. İnsan kaynakları yönetimi ile personel yönetimi aynı görevleri yerine getirmektedir. Personel yönetimi, memnun bir işgücünü elde etme, kullanma ve sürdürme olarak tanımlanabilir. 

"Personel yönetimi; organizasyonel, bireysel ve toplumsal hedeflere katkıda bulunmak amacıyla insanların planlanması, organize edilmesi, ücretlendirilmesi, entegrasyonu ve sürdürülmesidir." -Edwin Flippo

İnsan Kaynakları Yönetiminin Özellikleri 

Personel yönetimi, insan kaynakları yönetiminden daha dar bir alana sahiptir ama ortak bir amaçları bulunur. Bu ortak amaç; şirkete doğru, yetkin ve yetenekli personel alımıdır. İnsan kaynakları yönetiminin özellikleri aşağıdaki gibidir;

• Doğru kişinin işe alımı
• Çalışan evraklarının aktarımı
• SGK girişlerinin yapılması
• Çalışan bilgilerinin programlara işlenmesi (mülâkat notları, medeni durumu, çocuk durumu, varsa özel sağlık sigorta bilgileri, mesai durumu, maaş bilgileri, yan hakları, çalışma izinleri vb.)

İnsan kaynakları personellerinin işe alımları sırasında da her departmandaki personellere uygulanan prosedürler uygulanmaktadır. Adayın eğitimi, varsa yüksek lisansı, sertifikaları, deneyimi, bildiği yabancı diller, sahip olduğu yetkinlikler vb. birçok parametre doğrultusunda bir paket halinde değerlendirme yapılmaktadır. Şirketin veya kurumun bulunduğu pazar, sektör, ekonomi, firmanın büyüklüğü veya küçüklüğü gibi kavramlarda eklenerek adayın maaşı belirlenmektedir.

 

İKY Nedir?

Mevcut durumdan en üst düzeyde faydalanmak, yetkin çalışanları işe alarak verimli çalışma sistemi oluşturmak ve şirket içerisindeki çalışanlarının motivasyonlarından, bireysel performans ve ödüllendirme sistemlerine kadarki tüm aşamalar ile ilgilenmek insan kaynakları yönetiminin öncelikli görevlerindendir.

Uluslararası İKY Nedir?

Uluslararası insan kaynakları ise, coğrafi sınırları dikkate almaksızın küresel bir şekilde insan kaynaklarından yararlanılmasıdır. Dolayısıyla, uluslararası düzeyde faaliyet gösteren firmalar için karşı karşıya kaldıkları konu ve sorunlarda insan kaynakları yelpazesi çok daha önemli hale gelmektedir.

Birçok ülkede faaliyet gösteren bir firma birçok kültürden insan barındırmaktadır. Farklı kültürleri sabit bir insan kaynağı ile yönetebilmek mümkün değildir. Bu nedenle uluslararası insan kaynakları yönetimi, birçok çalışan, kültür, din, ırk vb. farklılıklar barındıran şirketler için daha geniş bir perspektif ile daha etkili bir yönetim sunmaktadır. Bütün çalışanları gerektiğinde ortak bir noktada buluşturmak ve çalışanların bulunduğu coğrafyaya uygun olacak şekilde prosedürler düzenlemek gibi şirket içerisindeki dengeyi sağlamada hassas bir terazi görevi görmektedir.

Uluslararası İnsan Kaynakları Yönetimi Özet

Küresel İKY olarak da adlandırılan uluslararası insan kaynakları yönetimi, bir kuruluşun küresel ölçekte işleyen İK, maaş bordrosu ve yetenek yönetimi süreçlerinin tüm yönlerini içeren şemsiye bir terimdir. Uluslararası insan kaynakları yönetimi, uluslararası düzeyde insan kaynakları yönetimini hedefleyen bir dizi faaliyet olarak tanımlanabilir. Ulusal ve uluslararası düzeyde kurumsal hedeflere ulaşmaya ve rakiplere karşı rekabet avantajı sağlamaya çalışır.

Stratejik insan kaynakları yönetimi, şirketin kendi geleceği için belirlediği stratejilere ve hedeflere uygun adayların seçilmesi, mevcut çalışanların hedefler doğrultusunda aksiyon almasının sağlanması ve ortaya çıkan işin yine belirlenen hedefler doğrultusunda değerlendirilmesidir. İnsan kaynaklarının, stratejik bir yönetim yapabilmesinin ilk kuralı şirketin doğru hedefi doğru strateji ile belirlemesidir. Stratejinin belirlenmesi zincirin ilk halkasıdır ve devamında alınacak bütün aksiyonlar bu halkanın doğrultusunda gelişmektedir. Dolayısıyla, şirket, hedefini ve stratejisini doğru belirlerse, stratejik İK yönetimi de başarılı bir şekilde uygulanabilir.

Stratejik İnsan Kaynakları Nedir?

Tüm ekipler aynı hedefler doğrultusunda çalışırken şirketlerin başarılı olma olasılığı daha yüksektir. Stratejik İK, çalışanların analizlerini yapar ve şirkete değerinin artırılması için gerekli aksiyonları belirler. Stratejik insan kaynakları yönetimi, çalışanların zayıflıklarını ele almak ve İK tekniklerini geliştirmek için bu analizin sonuçlarını da kullanır.

Stratejik insan kaynakları yönetiminin faydaları aşağıdaki gibidir;

• Artan iş tatmini
• Daha iyi çalışma kültürü
• İyileştirilmiş müşteri memnuniyeti oranları
• Verimli kaynak yönetimi
• Çalışanları yönetmek için proaktif yaklaşım
• Artan üretkenlik

Personel yönetimi, oluşturulan stratejik hedefler çerçevesinde motivasyonların sağlanması, performansların ölçülmesi, doğru yetkinliğe sahip çalışma adaylarının bulunması, mevcut yeteneklerin geliştirilmesi ve ödüllendirme sisteminin uygulanması gibi birçok aşamayı içermektedir. Zincirin ilk halkasından son halkasına kadar, bütün aşamalar belli bir hedef doğrultusunda oluşturularak devam etmektedir. En önemlisi, bu hedef doğrultusunda oluşturulan stratejilerin doğru bir şekilde uygulanarak çalışanlardan maksimum verimin sağlanmasıdır. Bütün bu süreçlerin bütünleşik olarak incelenip takibinin sağlanması ve sürdürülebilir hale getirilmesi en önemli noktalardan biridir.

Personel yönetimiyle şirkette fonksiyon var olmaya ve algılanmaya başlar: Şirket personelinin bireysel ve toplu verilerinin kaydedilmesi, izlenmesi ve kontrolü; şirkette yasal ve düzenleyici hükümlerin uygulanması; komisyon ve toplantıların hazırlanması; düzen ve kontrol işlerinin bakımı...

İnsan Kaynakları Yönetimi ile Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi Arasındaki İlişki Nedir?

İnsan kaynakları yönetiminde performans, bireysel bir göstergedir fakat stratejik insan kaynakları yönetiminde performans, bütün grubu kapsamaktadır. Stratejik insan kaynakları yönetiminde personeller, şirketin hedefleri doğrultusunda aldığı aksiyonlar ile değerlendirilirken, insan kaynakları yönetiminde kendi içerisinde değerlendirilmektedir.

Bir başka açıdan bakmak gerekirse, insan kaynakları yönetiminde çalışanlar belli bir işten sorumludur ve o iş çerçevesinde tüm aksiyonlarını almaktadır fakat stratejik insan kaynakları yönetiminde işin içine şirketin vizyonu, misyonu ve hedefleri de dâhil olmaktadır. Bu da, çalışan ve departman bazında performansların incelenmesi ve hedeflere ne derece yaklaşıldığı noktasında önemli verileri getirmektedir. Tüm bunların sonucunda, hedeflere giden yoldaki süreç incelenmekte, organizasyona bütünsel olarak bakılmakta, şirketlerin temel sorunları ve çözüm yolları tespit edilmekte ve gün sonunda şirkete ne kadar değer katıldığı saptanabilmektedir. Tüm bunların ışığında, finansal olarak atılacak adımlar, müşteri tarafında alınacak aksiyonlar ve şirket içerisinde belirlenecek bir sonraki stratejiler daha net bir şekilde görülebilmektedir.

İnsan kaynakları dikkat etmesi gereken bir diğer konu da çalışanların eğitimi ve geliştirilmesidir. Gerekli pozisyona uygun ve yetenekli aday bulmak aslında işin başlangıcıdır. Uygun adayın yeteneklerini sergileyebilmesi ve kendini daha da geliştirebilmesi için ona uygun ortam sağlanmalı ve ihtiyaçları doğrultusunda bir alan verilmelidir. Devamında, performans değerlendirmelerinin ışığında çalışana alabileceği eğitimler, programlar, sertifikalar, workshoplar vb. uygulamalar sunularak kendisini daha da geliştirilmesi sağlanabilmektedir. Yetkinlikler ve yetenek, her zaman gelişime ve eğitime açık kavramlardır. İnsan kaynakları yönetimi, bu olguların sürdürülebilir olmasını sağlayarak şirkete ve çalışana katkı sunmaktadır. 

Çalışanların çoğu zaman ödüllendirme sistemleri zam, prim vb. maddi durumlar ile verilmemektedir. Çoğu şirket, çalışanının kariyerinde daha verimli ve yararlı olabilmesi adına ödüllendirme sistemleri uygulamaktadır. İnsan kaynakları yönetiminin burada en önemli görevi; doğru eğitim, program veya kariyer adına verilecek başka diğer bir uygulamayı uygun bir şekilde belirleyerek çalışana sunmasıdır.

Eğitim ve Geliştirme Süreci Aşamaları 

Çoğu zaman eğitim, geliştirme ile karıştırılır, her ikisi de belirli açılardan farklıdır, ancak aynı sistemin bileşenleridir. Teknik olarak eğitim, bir kişinin tutum, beceri veya bilgisindeki değişikliği içerir. Gelişim ise çalışanların büyümesine yardımcı olmak için yaratılan fırsatları ifade eder. Mevcut işe odaklanan eğitimin aksine, doğası gereği daha uzun vadeli veya fütüristiktir. Aynı zamanda mevcut organizasyondaki iş yolları ile sınırlı değil, diğer gelişim yönlerine de odaklanabilir.