İnovasyon ve Patent

Kurumsal inovasyon yönetimi bir maratondur. Uzun soluklu olduğu ve dayanıklılık gerektirdiği unutulmamalıdır. 

Her firmanın bir iş stratejisi ya da başka bir deyişle stratejik bir amacı vardır. Firmalar bu stratejik amaca göre bir inovasyon stratejisi tanımlaması gerekir. Genelde karıştırılan bir ifade olarak inovasyon stratejisi “teknoloji haritası” değil, “yeniliğin yönetimi” dir. Yani firmaların iş stratejilerinde hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olacak bir yenilik yöntemidir.  

inovasyon ve patentİyi kurgulanmış bir fikri mülkiyet stratejisi ise inovasyon strateji ile etkileşim halindedir. En temelde firmaların iş stratejilerine hizmet etmeyi amaçlar. Burada birçok firmanın yanılgısı fikri mülkiyet stratejisine bir buluşumuz var buna hemen bir patent alalım şeklinde bir yaklaşım ile başlar. Oysaki doğru bir fikri haklar stratejisi ancak iş stratejinize hizmet eden ve inovasyon stratejiniz ile birbirine bağlı bir şekilde oluşturulmalıdır. 

Ticari bir işletmenin amacı elbette kar elde etmektedir. Bu noktada bugün üzerinde duracağımız konu üç bölümde değerlendirilecektir:

  1. İnovasyon ve Fikri Mülkiyet haklarının etkin yönetimi,
  2. Fikri ve Sınai Hakları korumanın yolları ve bu yolda dikkat etmemiz gerekenler
  3. Bilgisayar Uygulamalı Buluşlar ve Patent  

İnovasyon ve Fikri Mülkiyet Haklarının Etkin Yönetimi

Inovasyon: Yaratıcılık mı Buluş mu?

İnovasyon “yeni ve değişik bir şey yapmak” anlamındaki Latince "innovare" kökünden gelen ve karşılayacak tam bir Türkçe sözcük olmadığı için çoğu zaman “yenilenme” olarak adlandırılan bir kelimedir. Ancak inovasyon’a sadece “yenileme” demek hem eksik ve yanlış değerlendirmelere yol açmaktadır.

Ticaret dünyasında ise inovasyon için yaratıcılık diyenler olduğu gibi, teknolojik ürün diye tanımlayanlar da var. İnovasyona yalnızca “yaratıcılılık” gözü ile de bakmak ve bu anlama eğilmek de çoğu zaman “sürdürülebilirlik” ilkesini zedelemektedir. Şöyle düşünebiliriz, bir fikir havuzunda 10.000’lerce yaratıcı fikir topladınız? Kaç tanesini değerlendirebilirsiniz? Ve elbette inovasyon için nasıl ki sadece yenilenme ya da yaratıcılık diyemiyorsak, bir buluş gibi anlaşılmaması da gerekli.

Türk Teknoloji Vakfının bu hususta güzel bir örneği var. 

“SİNGER. Evet, tahmininizin aksine, Isaac SINGER, dikiş makinasını icat eden ve dolayısıyla adını veren kişi değildir. Dikiş makinasını 1846 yılında, Bostonlu bir mucit Elias Howe icat etti. Ama, icadını inovasyona dönüştürmeyi beceremeyen Howe, hem icat ettiği makinaya adını verme hem de bundan milyarlarca dolar kazanma şansını kaybetti. Bu işi başaran Singer, dünyanın her tarafında dikiş makinası denince akla gelen marka ve isim oldu. Singer'in bunu nasıl yaptığı da sanayicilerimiz için önemli bir ipucu: Howe'un dikiş makinası için aldığı patentten yararlanarak. İnovasyon için patentler büyük ipuçları içerir ve sürekli yeni ürün ve üretim yönetim geliştirerek rekabet gücünü korumak hedefindeki girişimcilerin kendi alanlarındaki patentleri izlemeleri ve incelemeleri büyük yarar sağlar. İcatlar ve patentler inovasyon için büyük fırsatlar içerir ama girişimciden beklenen icat yapması değil, inovasyon yapmasıdır. Çünkü ancak o zaman pazar payını ve karlılığını artırıp rekabet gücünü yükseltebilir.

Halen tartışılan bir kavram olmasının yanı sıra inovasyonun ne olmadığını az çok açıklayabiliriz.

  • Sadece bir teknolojik bir ürün ya da uygulama değildir. 
  • Sadece patentli bir buluş ya da bunun sonucu bir ürün değildir.
  • Sadece sürekli iyileştirme değildir.
  • Sadece tek seferlik değildir.
  • Sadece yaratıcılık sonucu ortaya çıkmış bir fikir ya da uygulaması değildir.

Bu hususta dünyada ve ülkemizde ISO-56000-2-3-4 İnovasyon yönetimi serisi yayınlandı. Bu dokümanın yayınlanması ile birlikte getirilen standartlar temel olarak sürdürülebilir inovasyon başarısını yakalamak ve doğru inovasyon yönetim sistemi kurmak isteyen kurum ve kuruluşlara yol gösterici nitelikte oldu. 

patentBizim bugün ele alacağımız konu ile ilgili kısımları ise ;

ISO 56005- İnovasyon yönetimi – Fikri haklar yönetimi standartı: Fikri Mülkiyetin (IP) etkili yönetimi, inovasyon sürecini güçlendiren ve destekleyen en önemli anahtar olduğunu temel alarak, IP yönetimi ile ilgili stratejik ve operasyonel seviyelerde öneriler sunar.

-ISO 56007, İnovasyon fikirleri yönetim sistemi standartı: Bir organizasyonun hayatta kalabilmesi ve büyümesi için yeni fikirlerin üretilmesi, seçilmesi ve geliştirilmesi gerekmektedir. Bu standart, fikirlerin toplanması, değerlendirilmesi, ödüllendirilmesi ve projelendirilmesi ile ilgili yönergeler sağlamaktadır.

Yukarıdaki standartlardan da anladığımız gibi eğer bir inovasyon yönetimi yapılacak ise fikri haklar yönetimine de son derece önem verilmelidir. Fikri Mülkiyet Hakları korunmalı, iyi yönetilmelidir. 

Peki, nasıl yöneteceğiz, nelere dikkat edeceğiz? 

Öncelikle belirtmek gerekir ki Fikri Mülkiyet yönetimi sadece ben bir şey buldum bu bulduğumu da patentini almak istiyorum düşüncesinin ötesinde kaynak yaratan bir strateji olarak değerlendirilmelidir.  

ISO 56007 maddesinde tanımlandığı gibi bir kurum ya da kuruluşun yaşayabilmesi ve büyüyebilmesi için yeni fikirlerin üretilmesi, seçilmesi ve geliştirilmesi gerekmektedir. Bu da ancak, fikirlerin toplanması, değerlendirilmesi, ödüllendirilmesi ve projelendirilmesi ile ilgili aksiyonlar ile sağlanabilmektedir. Fırsatları topladıktan sonra yönetmek bir aşamadır. 

Fikirleri nasıl yönetebileceğimiz ise  “Intellectual Property Intellecence” diye adlandırılan teknolojik trendlerin takip edilmesi ve inovasyon istihbaratı oluşturulması ile mümkündür. Bu konuda en derinlemesine fayda sağlayabilecek kaynaklardan bir tanesi ise patent verileridir. Öyleyse, her patent konusu günceme geldiğinde sıklıkla tekrarladığımız “veri analizi” oldukça önemlidir. 

PATENTE GİDEN YOL:

Ülkelerin patent mevzuatı farklılık gösterebilmektedir. Bu farklılık genel olarak patentlenebilirlik kriterlerinden yenilik ve buluş basamağının değerlendirilmesi ve araştırma-inceleme süreçleri ile ilgili süreler nedeni ile oluşmaktadır. Genel olarak başvuru süreçleri ise benzerdir. 

PATENT HAKKINDA YANLIŞ BİLİNENLER:

  • Dünya patenti alınabilir
  • Patent başvurusu en kısa zamanda gerçekleştirilmelidir
  • Tarifname başvurunun kapsamını belirler
  • Patentler yenilenebilir
  • Fazla sayıda patente sahip olmak kazandırır
  • Yazılımlar ve iş metotları patentlenebilir

PATENT BAŞVURUSU İÇİN DOĞRU ZAMANI BELİRLERKEN: 

  • Mevcut potansiyel pazar ve satışların incelenmesi gerekir
  • Gelecekteki piyasa koşullarının değerlendirilmesi gerekir
  • Üreticilerin varlığının incelenmesi gerekir
  • Üretimin maliyeti değerlendirilmelidir
  • Rekabet ortamı analiz edilmelidir
  • İhlal ve engeller ile ilgili takip ve araştırma yapılmalıdır.

Patent stratejisi oluşturmadan önce aşağıdaki hususların analiz edilmesi gerekir:

  • Patent başvurusunun amacının belirlenmesi
  • İstemin kapsamına karar verilmesi
  • Açıklanacak bilginin kapsamının belirlenmesi (Ticari Sır mı?)
  • Araştırma yapılması

Ön araştırma yapılması ve önemi:

Ön araştırma, başta ulusal ve uluslararası patent veri tabanları olmak üzere kamuya sunulmuş her türlü yazı ve görsel açıklamaların dikkate alınarak, buluşun patent belgesi alabilmesi için gerekli olan kriterleri sağlayıp sağlayamadığına bakılan bir araştırma şeklidir. 

Ön araştırma raporu buluş sahibine, kendi buluşu ve mevcut dokümanlar ile karşılaştırma yapma imkânı sağlar. Böylece;

  • Sürecin daha hızlı ve sağlıklı ilerler
  • Olumsuz sonuçlanabilecek bir başvurunun önüne geçilir
  • Muhtemel zaman ve maliyet kaybı engellenir
  • Olası ihlal durumlarının önüne geçilir

STRATEJİ KURMA:

  • Patent Trolleri
  • Defansif Patent Stratejisi
  • Örtüşen Patentler
  • Evergreening Stratejisi

Patent İhlali Nedir?

Tescil edilmiş patent belgesinin istemlerinin koruma kapsamına girilmesidir. İstemin koruma kapsamı bağımsız istemlerde açıklanan unsurların / yöntem adımlarının bir arada bulunmasıdır. 

patent ihlaliTeknik karşılaştırma raporu: Ticarileştirilmiş bir ürün ile patent belgesinin istem takımının karşılaştırılması ve olası ihlalin var olup olmadığının değerlendirilmesi için hazırlanır. 

Eşdeğerlilik doktrini: Patent başvurusunun veya patentin sağladığı koruma kapsamının belirlenmesinde, tecavüzün varlığının ileri sürüldüğü tarihte istemlerde belirtilmiş unsurlara eşdeğer nitelikte olan unsurlar da dikkate alınır. Bir unsur, esas itibarıyla istemlerde talep edilen unsur ile aynı işlevi görüyor, bu işlevi aynı şekilde gerçekleştiriyor ve aynı sonucu ortaya çıkarıyorsa, genel olarak istemlerde talep edilen unsurun eşdeğeri olarak kabul edilir. (smk md89/5)

Hükümsüzlük Davası: Teknik karşılaştırma raporunun hazırlanması haricinde bir hükümsüzlük davası da açılabilir. 

a) Patent konusu, patent verilebilirlik şartlarını taşımıyorsa,

b) Buluş, yeteri kadar açıklanmamışsa, 

c) Patent konusu, başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa veya en önceki başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa, 

ç) Patent sahibinin, patent isteme hakkına sahip olmadığı ispatlanmışsa (GASP),

d) Patentin sağladığı korumanın kapsamı aşılmışsa

patentin hükümsüz kılınmasına ilgili mahkeme tarafından karar verilir.

Dava açamadan önce Hükümsüzlük Analizi Raporu hazırlamak gerekir. Bu rapor, tescil edilmiş bir patent belgesinin istemlerinin patent belgesi alabilmesi için gerekli kriterleri sağlamadığını gösteren rapordur. 

Fikri ve Sınai Haklar Koruma Yöntemleri 

Fikri Mülkiyet Hakları (Sınai Haklar – Fikri Haklar ayrımı): Fikri mülkiyet hakkı dediğimiz aslında bir üst kavramdır. İçerisinde hem sınai haklar hem de fikri haklar mevcuttur. 

Fikri Haklar en basit hali ile sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ürünlerine verilen bir korumadır. 

Sınai Haklar ise 67769 sayılı kanun ile korunan marka, patent / faydalı model,  tasarım, coğrafi işaretler için verilen koruma türleridir. 

En temel hali ile patent ve faydalı modeller “teknik etkiyi” korurken, tasarım “görünümü” korur. Marka ise ürün ya da hizmeti diğerlerinden ayıran işaretleri korumaktadır.

Bu noktada kanun dışı korunan haklardan da söz etmek gerekir. Kanunun bir sınai hak olarak saymadığı ancak sınai hak şeklinde nitelendirilen geleneksel ürün adları, entegre devre topografyaları, işletme adları ve yeni bitki ve hayvan çeşitleri de koruma altına alınabilmektedir. 

inovasyonKalitemizi, duruşumuzu, varlığımızı ortaya koyan Fikri ve Sınai Hakların yönetiminin her bir aşamasındaki kişinin yeteneği çok önemlidir. Bu kişilerin alanında uzman, yasal konulara hakim ve yetkin insanlar tarafından yapılması gerekmektedir. Çünkü fikri hak sahibi olmak bir maliyettir. Sürdürmek de ciddi bir maliyettir. 

Günümüzde firma yöneticileri ve firma liderleri fikri mülkiyetin değerini tam olarak kavrayabilmiş durumda değildir. Dolayısıyla bu eksiklik fikri mülkiyetin stratejik planlamasında ve fikri mülkiyetin yönetiminde olumsuzluk teşkil etmektedir. 

Fikri mülkiyetin yönetiminde sistemi bütünleşik ele almak önemli bir değer taşımaktadır.  Sistemi bütünleşik ele almak firma içinde fikri mülkiyette söz sahibi olan herkesin ortak bir dile sahip olması ve bu sürece hepsinin dahil olması gibi anlatılabilir. 

Sınai Mülkiyet Durum Tespiti (IP Audit)

Sahip olunan ve kullanılan sınai mülkiyet varlıklarını belirlemek, izlemek ve riskleri değerlendirmek için sınai mülkiyet varlıklarına ilişkin durum tespit ve analiz edilmelidir. 

  • Tescilsiz varlıkların tespiti ve izlenecek yolun belirlenmesi
  • Tüm sınai varlıklar için risk analizi
  • Muhtemel ihlallerin ya da ihlal iddialarının önüne geçilmesine yönelik adımlar 
  • Risklerin giderilmesi ve ticari değerin artırılması

Başvuru öncesinde önemli noktalar:

  • Tasarım ya da patent/faydalı model başvurusuna konu buluşun kamuya açıklanmaması
  • Gizlilik sözleşmelerinin imzalanması
  • Ön araştırma gerçekleştirilmesi

Başvuru sonrasında önemli noktalar:

  • Yenileme sürelerine uyulması
  • Diğer başvuruların takibi ve gerekli itirazların yapılması
  • İhlal durumunda hukuki yollara başvurulması

sunmaktadır.

Bilgi

İnovasyon Nedir? Ürün inovasyonlarınızın  patent ile ilişkisini tespit etmek, korumasını sağlamak ve inovasyonu stratejik bir anlayışla yönetmek için Yurt İçi Patent Tescil  sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.